गोड पान म्हटलं की गुलकंद, बडीशेप, वेलची आणि गोडसर चवीचा आस्वाद, असंच चित्र डोळ्यांसमोर येतं. मात्र, श्रीगोंदा शहरात एका महिलेला गोड पान खाल्ल्यानंतर अचानक चक्कर येणे, मळमळ होणे आणि असंबद्ध बडबड करण्याचा त्रास झाल्याने खळबळ उडाली आहे. संबंधित महिलेला तातडीने रुग्णालयात दाखल करून उपचार करावे लागले.
या घटनेनंतर पानामध्ये ग्राहकांच्या नकळत तंबाखूजन्य किंवा अन्य नशेचे पदार्थ मिसळले जात आहेत का, असा गंभीर प्रश्न उपस्थित झाला आहे. या प्रकाराची सखोल चौकशी करून संबंधित पान स्टॉलची तपासणी करण्याची मागणी नागरिकांकडून होत आहे.
पान खाल्ल्यानंतर काही मिनिटांतच प्रकृती बिघडली
मिळालेल्या माहितीनुसार, संबंधित महिलेने श्रीगोंदा शहरातील एका पान स्टॉलवरून गोड पान खरेदी केले होते. मात्र, पान खाल्ल्यानंतर काही मिनिटांतच तिला अस्वस्थ वाटू लागले. सुरुवातीला चक्कर येणे आणि डोके जड होण्याचा त्रास जाणवला. त्यानंतर मळमळ सुरू झाली आणि ती असंबद्ध बोलू लागली. महिलेची प्रकृती अचानक बिघडल्याचे लक्षात येताच कुटुंबीयांनी तिला तातडीने रुग्णालयात दाखल केले. उपचारानंतर तिची प्रकृती स्थिर झाल्याची माहिती आहे.
या घटनेमुळे कुटुंबीयांमध्ये चिंतेचे वातावरण निर्माण झाले. नेहमीच्या गोड पानामध्ये नेमके कोणते घटक वापरले जातात आणि त्यानंतर अशी लक्षणे का दिसली, याबाबत प्रश्न उपस्थित होत आहेत. पानामध्ये ग्राहकाला न सांगता तंबाखू, जर्दा, किमाम किंवा अन्य कोणता पदार्थ मिसळला होता का, याची तपासणी होणे आवश्यक आहे. मात्र, संबंधित पानाचे प्रयोगशाळेतील परीक्षण झाल्याशिवाय नेमके कारण स्पष्ट होणार नाही.
‘स्पेशल पाना’च्या नावाखाली नेमका काय प्रकार?
सामान्यतः गोड पान तयार करताना गुलकंद, बडीशेप, वेलची, चेरी आणि इतर खाद्यपदार्थांचा वापर केला जातो. अशा पानामुळे नशा येण्याची अपेक्षा नसते. मात्र, काही ठिकाणी ‘स्पेशल पान’, ‘झटका पान’, ‘किक पान’ किंवा ‘मसाला पान’ अशा नावांनी वेगवेगळ्या प्रकारची पाने विकली जातात. या नावाखाली ग्राहकांच्या संमतीशिवाय तंबाखूजन्य पदार्थ किंवा इतर उत्तेजक घटक मिसळले जात असल्याचा संशय व्यक्त केला जात आहे.
विशेषतः पानामध्ये जर्दा, किमाम, तंबाखूची पूड किंवा अन्य घटक वापरले जात असल्यास त्याची माहिती ग्राहकाला देणे आवश्यक आहे. ग्राहकाला साधे गोड पान हवे असताना त्याच्या नकळत असे पदार्थ देणे गंभीर बाब ठरू शकते. श्रीगोंदा परिसरातील या घटनेनंतर अशा पान स्टॉलवर वापरल्या जाणाऱ्या साहित्याची तपासणी करण्याची गरज अधोरेखित झाली आहे.
तरुणाईला आकर्षित करण्यासाठी वेगवेगळ्या नावांचा वापर ?
पान खाण्याची सवय अनेकदा मित्रांच्या आग्रहातून किंवा केवळ कुतूहलापोटी सुरू होते. विशेष चव, वेगळा अनुभव किंवा झटका देणारे पान अशा जाहिरातींमुळे तरुण ग्राहक आकर्षित होऊ शकतात. काही पालकांच्या मते, अल्पवयीन मुलांना आणि महाविद्यालयीन तरुणांना अशा प्रकारच्या विक्रीपासून सुरक्षित ठेवण्यासाठी प्रशासनाने विशेष लक्ष देणे आवश्यक आहे.
विशेषतः १६ ते २५ वयोगटातील तरुणांना अशा पदार्थांची सवय लागण्याची शक्यता नाकारता येत नाही. सुरुवातीला मित्रांसोबत म्हणून पान खाणारा तरुण पुढे वारंवार त्याच दुकानात जाऊ लागला, तर त्यातून तंबाखू किंवा इतर व्यसनांकडे वाटचाल होण्याचा धोका असतो. व्यसनाच्या सुरुवातीच्या टप्प्यातच योग्य प्रतिबंधात्मक उपाययोजना केल्यास भविष्यातील गंभीर परिणाम टाळता येऊ शकतात.
नशेच्या किंवा तंबाखूजन्य पदार्थांचे आरोग्यावर गंभीर परिणाम
पानामध्ये तंबाखू किंवा इतर कोणताही अज्ञात पदार्थ मिसळला असल्यास त्याचे परिणाम व्यक्तीचे वय, आरोग्य आणि सेवन केलेल्या पदार्थाच्या स्वरूपावर अवलंबून असतात. काही पदार्थांमुळे चक्कर येणे, मळमळ, उलटी, घाम येणे, हृदयाचे ठोके वाढणे, हात-पाय थरथरणे किंवा अस्वस्थता जाणवू शकते. अज्ञात रसायने किंवा नशेचे पदार्थ शरीरात गेल्यास विषबाधेचाही धोका असू शकतो.
तंबाखू आणि सुपारीचे नियमित सेवन केल्याने तोंडाचा कर्करोग, तोंड उघडण्यास अडचण, हिरड्यांचे विकार आणि दातांचे नुकसान होण्याचा धोका वाढतो. दीर्घकाळ तंबाखूचे सेवन केल्याने हृदय व रक्तवाहिन्यांशी संबंधित आजारांचाही धोका वाढू शकतो. त्यामुळे पानाच्या नावाखाली कोणताही अपायकारक पदार्थ सेवन करण्यास देणे ही केवळ ग्राहकांची फसवणूक नसून सार्वजनिक आरोग्याच्या दृष्टीनेही चिंतेची बाब आहे.
शाळा-महाविद्यालय परिसरातील विक्रीवर प्रशासनाचे लक्ष हवे
तंबाखूजन्य पदार्थांच्या विक्रीबाबत केंद्र सरकारने कठोर नियम लागू केले आहेत. सिगारेट आणि अन्य तंबाखूजन्य उत्पादने कायद्यानुसार (COTPA) शैक्षणिक संस्थांच्या १०० यार्ड परिसरात तंबाखूजन्य पदार्थांची विक्री करण्यास बंदी आहे. तसेच १८ वर्षांखालील व्यक्तींना तंबाखूजन्य पदार्थ विकण्यास मनाई आहे. अन्नपदार्थांमध्ये प्रतिबंधित किंवा आरोग्यास अपायकारक घटकांची भेसळ आढळल्यास अन्न सुरक्षा कायद्यानुसारही कारवाई होऊ शकते.
मात्र, नियमांची अंमलबजावणी प्रत्यक्षात कितपत होते, हा प्रश्न उपस्थित होत आहे. शाळा, महाविद्यालये, बसस्थानके, आठवडी बाजार आणि जत्रांच्या परिसरातील पान स्टॉलची नियमित तपासणी होत नसल्याची नागरिकांची तक्रार आहे. त्यामुळे नियमांचे उल्लंघन करणाऱ्यांवर कारवाई करण्यासाठी अन्न व औषध प्रशासन आणि पोलिसांनी संयुक्त तपासणी मोहीम राबवावी, अशी मागणी होत आहे.
डॉक्टरांनीही व्यक्त केला पानातील घटकांबाबत संशय
या महिलेवर उपचार करणाऱ्या डॉक्टरांनी दिलेल्या माहितीनुसार, रात्री आठच्या सुमारास चक्कर आणि मळमळ यांसारखी लक्षणे असलेली महिला रुग्ण उपचारासाठी आली होती. तिची विचारपूस केली असता नातेवाईकांनी तिने गोड पान खाल्ल्याचे सांगितले. पानामध्ये काही नशेचा पदार्थ मिसळला असण्याची शक्यता डॉक्टरांनी व्यक्त केली. त्यामुळे या घटनेत पानातील घटकांची तपासणी होणे महत्त्वाचे ठरणार आहे.
संबंधित पान स्टॉलच्या साहित्याची प्रयोगशाळेत तपासणी करा..
या घटनेनंतर नागरिकांनी प्रशासनाकडे काही महत्त्वाच्या मागण्या केल्या आहेत. महिलेने ज्या पान स्टॉलवरून पान घेतले, तेथील सर्व साहित्याची अन्न व औषध प्रशासनामार्फत तपासणी करावी. आवश्यक असल्यास नमुने प्रयोगशाळेत पाठवून त्यामध्ये तंबाखूजन्य, प्रतिबंधित किंवा अज्ञात रासायनिक घटक आहेत का, हे निश्चित करावे. तसेच शहर आणि तालुक्यातील इतर पान स्टॉलचीही तपासणी करावी.
विशेषतः शाळा-महाविद्यालयांच्या परिसरात नियमांचे उल्लंघन करून विक्री करणाऱ्यांवर कठोर कारवाई करावी, अशी मागणी होत आहे. गोड पानाच्या नावाखाली ग्राहकांच्या आरोग्याशी खेळ केला जात असेल, तर अशा प्रकारांना वेळीच आळा घालणे आवश्यक आहे. मात्र, श्रीगोंद्यातील या घटनेमागील नेमके कारण अद्याप स्पष्ट झालेले नसल्याने प्रशासनाच्या तपासणीनंतरच या प्रकरणातील वस्तुस्थिती समोर येणार आहे.
